AnoBanini

خلاصه مقاله
«تاثر شاملو از بيهقي» علي اصغر فيروز نيا

شعر شاملو شعري ست بر پايه ي کهن با مايه اي نو. مصداقي است کامل بر سخن اليوت که هر نو آوري اصيل ريشه در سنت دارد. تاثير وي از پيشينيان و به ويژه بيهقي و حافظ به روشني هويداست.
شاملو با شيوه کهن گرائي (آرکائيسم) از متون کهن پارسي بهره گرفته است. در بين شاعران معاصر، شاملو و اخوان ثالث بيش از ديگران بيش از ديگران بهره جسته اند و به شعر خويش شکوه و رفعت بخشيده اند.
شاملو هندسه تاليف الفاظ را از بزرگاني چون بيهقي و حافظ آموخته است و با هنرمندي، قوام کلام را با نازک انديشي توام گردانيده است. وجود واژگان و تعبيرات تاريخ بيهقي در شعرش و گرايش به ايهام، الهام پذيري اش از حافظ و بيهقي را آشکار مي کند.
نمونه ها:
الف) استعمال ترکيبات کهن
بيهقي: و اين همه اسباب منازعت و مکاوحت به يک سوي نهادند. (گزيده تاريخ بيهقي، ص 168)
شاملو: چنگ ز هم گسيخته زه را / يک سو نهادم. (شعر زمان ما، ج1، ص88)
بيهقي: سلطان با وي خالي کرد (گزيده تاريخ بيهقي، ص 89) شاملو: چون با خود خالي ماندم(شعر زمان ما، ج1، ص88)   و نماز ديگر آن روز، صلتي از آن وي، رسول دار ببرد. (گزيده تاريخ بيهقي، ص 77)   شاملو: به راستي صلت کدام قصيده اي، اي غزل؟(شعر زمان ما، ج1، ص88)
بزرگا مردا که اين پسرم بود(گزيده تاريخ بيهقي، ص 169) دريغا شير آهن کوه مردا / که تو بودي (ابراهيم درآتش، ص31)
ب) بهره گيري از ساختارهاي دستوري کهن:
1- کاربرد متمم با دو حرف اضافه : دشنه اي مگر / به آستيد اندر /  نهان کرده باشي(ابراهيم درآتش، ص54)
 2- «تا» در معني «که»: بيهقي: خواجه بوسهل زوزني نه سال است تا گذشته شده(گزيده تاريخ بيهقي، ص 142)  راست بدان گونه / که عامي مردي / شهيدي / تا آسمان بر او نماز برد(ابراهيم درآتش، ص30)
3- «مگر» در نقش قيد (در معناي «يقينا») مگر خود نمي خواست ، ورنه مي توانست(شعر زمان ما، ج1، ص323)
 4- «را» در معناي حرف اضافه اي: بيهقي: ما کاري را گرد شده ايم (گزيده تاريخ بيهقي، ص158) مي خواهم خواب اقاقي ها را بميرم(شعر زمان ما، ج1، ص268)
 5- ضمير اشاره «اين» همراه با ضمير سوم شخص: اينش / به نظر / هديتي نه چندان کم بها بود(ابراهيم درآتش، ص27)
 6- صفت در نقش قيد : مجال / بي رحمانه اندک بود و /  واقعه / سخت / نامنتظر(شعر زمان ما، ج1، ص271) بيهقي : مردي است سخت کافي (گزيده تاريخ بيهقي، ص 101)
7- استعمال حرف اضافه به شکل قديم: فانوس بر گرفته به معبر درآمدم (شعر زمان ما، ج1، ص88)
ج- نو آفريني در صور خيال و ايهام
- مضمون نزديک به هم: مضمون نزديک به هم : روزي ما کبوترهاي مان را پيدا خواهيم کرد / و مهرباني دست زيبايي را خواهد گرفت( از هوا و آينه، ص32)
 - ايهانم تضاد ميان بالا و پست : و پيش عصيانش / بالاي جهنم پست است (ابراهيم در آتش،ص53)
- ايهام تناسب: با مريمي که مي شکفت، گفتم ... (شعر زمان ما، ج1، ص248)


تخليص و باز نويسي:anobanini
منبع: ماهنامه حافظ، شماره 30 ، تير 85