AnoBanini

خلاصه مقاله
«باد افره خودکامگي، نابخردي و بي تدبيري از نگاه بيهقي» عطا محمد رادمنش

در قرن چهارم ماوراء النهر و خراسان تحت حکومت سامانيان، از اعقاب بهرام چوبين بود. آنها نظم و قانون و سلسله مراتب اجتماعي را برقرار کردند و علم و ادب را گسترش دادند.
با نفوذ غلامان ترک در دستگاه سامانيان کم کم زمينه فروپاشي اين سلسله ايراني فراهم آمد و سبکتگين سلسله غزنويان را پايه گذاري کرد. اقتدار دولت غزنوي مربوط به محمود غزنوي و حکومت سي ساله اوست. امارت او (388-421ق)  بيشتر به لشگر کشي گذشت و در دوران مسعود هم علل مختلف باعث افول غزنويان شد که به برخي دلايل آن با توجه به تاريخ بيهقي اشاره مي شود.
اخذ ماليات و اموال بي حساب: سنگيني مالياتها در دوره غزنوي افزايش يافت. زيرا براي تدارک مقدمات تهاجم به هندوستان مدام مالياتهاي فوق العاده اخذ مي گرديد. برخي دولتمردان براي خوش آمد شاه به رعايا ظلم و ستم روا مي کردند.
بي رسمي ها و شاد خواري ها: از جمله نا هنجاري هاي مسعود هوس بازي ها و ميل سيري ناپذير او به ميگساري و بزم است. « و امير مي خورد به نشاط تا بيست و هفت ساتگين نيم مني تمام شد»
غلام بارگي و ناحفاظي غزنويان: که در مورد محمود و ديگر غزنويان در جاي جاي تاريخ بيهقي ذکر شده.
دهن بيني و سخن چيني : اين مساله در درگيري محموديان و مسعوديان و فروگرفتن يکديگر؛ همچنين با وضوح بيشتر در کشتن حسنک وزير آشکار است.
فرو گرفتن معتمدان پدري: فرو گيري قفا درانيدن، به دام انداختن و به بند کشيدن نزديکان و سالاران و ... در تضعيف روحيه و بي اعتمادي دولتمردان تاثير گذار بود. که نمونه آن فرو گرفتن خواجه علي قريب بود.
تعصبات خام و از ميدان به در بردن مخالفان به بهانه بد مذهبي
محمود و مسعود در دشمني با ساير آئيين ها به خصوص اسماعيليه و بالاخص با قرامطه مفرط بودند و بسياري را به اين اتهام کشتند که از آن جمله حسنک وزير بود.
هداياي بي حساب براي جلب رضايت خليفه: که عاملان و کارگزاران به حيف و ستم از مردم مي ستند و در بقا و تاييد خود و سلطان هزينه مي کردند.
برکشيدن مداحان و راندن حق گويان: مانند صله هاي کلان به عنصري و تبعيد مسعودي رازي به هندوستان
بي اعتنايي به آراي مشفقان و آزار صالحان: سلطان مسعود با اعيان شور ميکند اما نسبت به آراي ديگران بي اعتنايي مي کند و به نظر خويش عمل مي کند که فرجام شوم آن بعد ها رخ مي نمايد و اين دولت در حقيقت بر اثر خودکامگي ها از دست مي رود.

تخليص و باز نويسي:anobanini
منبع: ماهنامه حافظ، شماره 30 ، تير 85