AnoBanini

خلاصه مقاله
«حکيم توس و آموزه هاي قرآني» کامران شرفشاهي

شاهنامه گرچه به ظاهر روايت پادشاهان کهن است اما باطن آن دريايي از معارف، حکمتها و ارزشهاي عالي نهفته است و به همين اعتبار است که عنوان حکيم را به حق برازنده فردوسي مي دانيم.
در آثار بسيار کهن او را با نامهاي حسن و احمد و منصور ياد کرده اند. در تذکره دولتشاه، مجالس المومنين و مجمع الفصحا نام او را حسن بن اسحاق بن شرف شاه ذکر کرده اند و مسلم است که فردوسي تخلص شاعر بوده است. درباره دين و مذهب فردوسي شکي باقي نيست که او مسلماني معتقد و شيعي مذهب بوده است که عقايدش به معتزله نزديک است. وي سخنوري ديندر و دوستدار راستين خاندان پيامبر و امام علي (ع) بوده است.
در انديشه فردوسي همه چيز از خداست و همچنين اعتقاد به روز رستاخيز را مي توان در شاهنامه ملاحظه کرد.
فردوسي و قرآن کريم
فردوسي بي هيچ شک و شبهه با قرآن مانوس بوده است. چگونه ممکن است کسي که درآن روزگار در بيان تولد رستم عمل پيچيده سزارين را مطرح مي کند، با اسلام و احکام و معارف آن بيگانه يا نامطلع باشد. تاثير پذيري فردوسي از قرآن به شکلهاي متعدد در شاهنامه نمايان است، نخست آنکه فردوسي اسلوب کار خويش را از قرآن گرفته است. از به کارگيري واژه هاي فارسي مي توان نتيجه گرفت که به زبان عربي مسلط بوده است و به همين دليل ظرافتهاي ادبي قرآن را عميقا درک کرده است و به شدت تحت تاثير آن قرار گرفته است.
نکته دوم آنکه فردوسي در خلال داستانها به طرح مسائل اخلاقي و ارزشهاي عالي انساني پرداخته است. به تحقيق به اثبات رسيده است که تمامي سخنان حکمت آميز فردوسي بر پايه ي قرآن و احاديث بوده است. اما نمونه ها:
قرآن کريم: الا بذکر الله تطمئن القلوب             فردوسي: دل آرام گيرد به نام خداي
پيامبر (ص): اطلب العهد الي المهد الي الحد    فردوسي: ز گهواره تا گور دانش بجوي
سومين نکته در کيفيت داستان سرايي فردوسي نهفته است. نگاه فردوسي به تمام اديان نگاهي آميخته با احترام است. فردوسي در داستان جمشيد به نحو آشکاري از داستان زندگي حضرت سليمان الهام گرفته است و بسيار دو داستان شبيه اند. از ديگر اثر هاي داستان سليمان بر فردوسي سخن گفتن سليمان با پرندگان است که در سخن گفتن سيمرغ تجلي کرده. سليمان و جمشيد هر دو عمر طولاني دارند و تخت خاص هم در هر دو داستان هست. رويارويي پدر و پسر و غلبه پدر بر پسر هم از داستانهاي مشابه در شاهنامه و قرآن است. يکي رستم و سهراب و ديگر نوح و پسرش.

تخليص و باز نويسي:anobanini
منبع:فصلنامه شعر، س14، ش 48، تابستان 85