AnoBanini

خلاصه مقاله
«فردوسي و شاهنامه در سند» سيد حسام الدين راشدي

قرن ها سند مرکز زبان و ادب فارسي بوده است. اهل سند مردمي غيورند و تا چندي پيش همه قسمتهايي از آن را از بر داشتند و برخي از سخن دانان سر تاسر شاهنامه را از بر مي کردند. اصولا شاهنامه خواني رونق محافل رسمي و شخصي و فروغ مجالس علمي و ادبي سند بود. گاهي سعدي و حافظ  اما اکثر شاهنامه بود. مثنوي مولوي را صبحگاه پس از تلاوت قران با کمال اعتقاد مي خواندند. نويسندگان سند کرارا اشعار فردوسي را در کتابهاي خود به عنوان شاهد مي آورند و اين نشان مي دهد که تا چه حد در ذهن آنها موثر بوده است؛ علاوه بر اين نشان مي دهد چقدر از اين اشعار در ذهن داشته اند.
شاعران سند به پيروي از فردوسي چندين مثنوي سروده اند که فهرستي از آن به اين شرح است:
1-نامه نغز (1155 ه.ق.) از باغ علي خايف
اين مثنوي 6473 بيت است و فرود آمدن نادر شاه را به ديار سند تفصيل داده که فارسي ضعيف و سست است اما در تتبع شاهنامه نوشته شده و شروع آن چنين است:
خدايا تو اي آفريننده جان      تو داننده آشکار و نهان
ز تو شادماني ز تو غم بود   ز تو بر فزوني ز تو کم بود
2- حمله حسيني (1163 ه.ق.) از محسن تتوري
اين اثر در حقيقت تکمله حمله حيدري از رفيع باذل است و صحنه کربلا را به نظم درآورده و داراي نه هزار بيت بوده و آغاز آن چنين است:
سپاس خرد صانع پاک را     همان جاندهي پيکر خاک را
3-نادر نامه يا شاهنامه نادري (1172 ه.ق.)
از شاعري گمنام که غير از شاهنامه نادري «محمد علي طوسي» است و درباره فردوسي گفته:
ز اعجاز فردوسي نکته سنج    سر مار کلک از سخن ريخت گنج
اين نسخه 289 صفحه و در هر صفحه 52 بيت است.
4-فتح نامه(1199ه.ق.)، مير عظيم الدين تتوري (داراي استواري بيشتر زبان) با اين شروع:
به نام خداوند هر دو جهان    شه هفت گيتي و نه آسمان
خداوند کم گير و بسيار بخش   خرد بخش و دل بخش و ديدار بخش
و بيش از 10 اثر ديگر که اغلب سست و بعضي با موضوع سفر نامه يا مرثيه و نامتناسب با اين وزن.
چند نسخه خطي شاهنامه:
 با وجود علاقه مندي مردم سند به شاهنامه نسخ خطي زيادي از شاهنامه در سند نيست که دليل آن جنگهاي متعدد و بي توجهي هاي اخير است اما از مهمترين نسخ موجود؛ نسخه هاي موزه ملي کراچي است که يکي در 752ه.ق. و نسخه هاي ديگري در 995 و 1029 ه.ق؛ يک نسخه با تاريخ اشتباه 746 و يک نسخه بدون تاريخ است. چند نسخه خطي ديگر نيز در سند موجود است که اغلب متاخر ولي مصور و داراي مينياتور هاي زيباست اما از لحاظ علمي فاقد ارزش نسخه شناسانه مي باشد.

تخليص و باز نويسي:anobanini
منبع:ماهنامه ارتباطات فرهنگي، ش27، آبان و آذر 85