AnoBanini

خلاصه مقاله
"توان بيهقي در گزينش هاي نثر داستاني "، عباس سلمي- نادر خلخالي

يکي از برجسته ترين ويژگي هاي تاريخ بيهقي ، زبان نثر آن است ، نحوهء روايت در اين اثر با روايت داستاني تناسب دارد .
نمود نوشتاري زبان به دو طيف گسترده قابل تقسيم است : زبان و ادبيات . در عرصه هنر زباني واژه گزيني و بعد توجه به چگونگي ترکيب  و هم نشيني آن ، يک اصل اوليه است . واژه ها و عبارات در کليت نظام زباني خاص بياني ، سازماندهي مي شوند . زيبايي يک اثر ادبي در همين تناسب است . اين هماهنگي به شکل هاي گوناگون مي تواند ظاهرشود که سبک فردي را به وجود مي آورد . ادبيات گونه هنري زبان است .
ادبيات آفريننده اشياي تخيلي است ؛ يعني نويسنده و شاعر ، ابزار و مصالح آثار خود را از جهان واقعي مي گيرند و آن ها را باز آفريني مي کنند . متن بيهقي آراسته به عناصر زيباييي شناختي است و از حيطه هاي زبان به حوزه ادب وارد شده است . بيان داستان است نه بيان واقعه .
تاريخ بيهقي از نظر واژگاني حجم وسيع و مثال زدني دارد . اين واژگان هر يک در جاي خود نيکو نشسته اند . گاهي با يک واژه مي توان يک تصوير زنده را حس کرد که اين در نوع خود بي نظير است .
نثر بيهقي را نثر مرسل عالي دانسته اند که هم براي تاريخ نويسي مناسب است هم براي داستان نويسي . از يک سو نثر فخيم و جدي است و از سوي ديگر به زبان عاميانه و محاوره اي نزديک شده است . صناعات ادبي هم زياد دارد .
زبان قصه هاي قديم بيشتر به گزارش شبيه است تا داستان . نثر بيهقي ويژگي هاي داستاني دارد و هنري تر از قصه هاي قديم است .
زبان اين کتاب بيشتر تحت تاثير محاوره قرن چهار و پنج نواحي خراسان قرار دارد تا نوشته هاي حتي مرسل آن دوره .آهنگ و روال محاوره اي نثر بيهقي ، چيزي از ويژگي هاي نثر محاوره اي امروز کم ندارد و هيچ گاه نمي توان آن را با نثر مقاله اي و گزارشي و علمي يکسان پنداشت .
لحن کلام عامل مهمي در معرفي شخصيت هاست . چگونگي لحن و يکدستي نثر در تاريخ بيهقي از ويژگي هاي مثبت آن است با توجه به زمان تاليف آن مايه ء شگفتي است .
جريان هاي ادبي مدتي بعد از ظهور ، به سقوط مي رسند ولي بعضي از آثار مي توانند بر اين کهنگي غلبه کنند .
بي پيرايگي يکي از مهم ترين عوامل شکوهمندي داستان است . نحوهء ترکيب در تاريخ بيهقي به نوعي است که خواننده واقعي بودن اثر را حس مي کند . خواننده با راوي همراه است وبا او  دچار احساسات متفاوت مي شود .
  بيهقي در آوردن ايجاز و اطناب استادانه عمل کرده است و ايجاز هايش درايجاد فضاي داستاني نقش برجسته اي دارد .
غنا يعني دور بودن نثر از تکرار هاي بي جا و در مقابل فقر لغت يعيني محدود بودن به دايره واژگاني بسته و کور .
نويسنده بايد قدرت استفاده از تمامي داشته هاي زباني رايج جامعه را داشته ياشد تا به هم سويي خواننده با اثر دست يابد .
آهنگ کلام بيهقي تابع سلاست و رواني نثر است و عمدي در کار نبوده است اما در مواردي شاهد عبارات شعرگونه هستيم که بسامد بالايي ندارد اما مي تواند يکي از محاسن کتاب به شمار آيد .

 تخليص و باز نويسي: نيره سليمي
منبع: مجله دانشکده ادبيات دانشگاه فردوسي مشهد ، ش مسلسل 124-125، بهار و تابستان 1378 ، ص ص 57-72