اردبیل: قلعه قهقهه

ایران‌شناسی: استان اردبیل: مشکین شهر

قلعه قهقهه

قلعه قهقهه مشکین شهر برفراز یکی از مرتفع ترین قلل منفرد از رشته کوه های غرب روستای گنچوبه و در فاصله 3-4 کیلومتر آن و (82 کیلومتری مشگین شهر) بنا شده است. سطح فوقانی صفه قله که تاسیسات قلعه در آنها بنا شده، نسبتا مسطح و در حدود یک هکتار وسعت دارد. این قلعه در 4 طرف دارای بریدگی های عمودی و پرتگاه های رفیعی است که نفوذ ناپذیر می باشد. تنها در بخش کوچکی از ضلع غربی دارای بریدگی های کم ارتفاع و با شیب های نسبتا ملایم می باشد که به دامنه ها راه پیدا می کند. در بریدگی ها کم ارتفاع، پله های کم عرض کنده شده و در بعضی نقاط به آن افزوده اند. در هر حال محل عبور و صعود به قلعه در حد و ظرفیت یک نفر بوده است.
با احداث باروها، برج ها، دوازه ها در مسیر های ورودی بر صلاحیت قلعه افزوده اند. مصالح به کار رفته شامل سنگ مالون ماسه ای و آذرین با ملات گچ می باشد. طاق هشتی و بخشی کوچکی از تاسیسات روی قلعه آجر چهار گوش می باشد. واحدهای تشکیل دهنده قلعه اعم از تاسیسات دفاعی، نگهبانی، زندان، مخازن، انبار و... هنوز مطالعه نشده و لازم است به موازات، عملیات حفاظتی و ساماندهی پژوهش های باستان شناسی نیز انجام پذیرد.
در ارتفاعات قلعه و در دامنه های آن هیچگونه چشمه ای مشاهده نشده و تنها منبع تامین آب مورد نیاز ساکنان قلعه، حوضچه هایی است به طول و عرض تقریبی 5×3 متر و عمق 2 الی 4 متر که در مسیر آب باران روی صفه فوقانی کنده شده و در زمستان ها با آب برف و باران پر می شده است. آب اضافه بر آن احتمالا به وسیله قاطر و حیوانات بارکش از روستای همجوار به قلعه حمل می شده است. ارتفاع قلعه از سطح دریا 1179 متر و از بستر دره های اطراف 300 متر می باشد.
این قلعه از مهمترین و مستحکم ترین قلعه های دوره صفویه بوده که شاهزادگان امیرانی چون سام میرزا، القاص میرزا، اسمعیل دوم، خان احمد خان حاکم گیلان، امیر خان، حاکم ترکان و... در آن زندانی بوده اند. در زمان جنگ های ایرانی و عثمانی، خزاین شاهان صفوی در آن نگهداری و حفاظت می شده است. اهمیت این قلعه از اواخر دوره صفویه به تدریج کمتر شده و در دوره قاجاریه به یکباره متروکه شده است.

نویسنده: بهنام محمدی