آذربایجان غربی: مناره شمس تبریزی (مقبره شمس تبريزي)

ایران‌شناسی: استان آذربایجان غربی: خوي

مناره شمس تبریزی (مقبره شمس تبريزي)

به تاييد سفرنامه جهانگردان مختلف، خاطرات، تذكره ها و نيز به نقل از مقالات و كتب متعدد، از جمله كتاب تاريخ نظم و نثر در ايران جلد دوم صفحه 736 و كتاب مقالات شمس تبريزي به تصحيح دكتر علي موحد (ص 147)، مقاله دكتر محمد امين رياحي در مجله كلك در بهار 75 (ص 28)، كتاب تاريخ نهضت هاي فكري ايرانيان بخش دوم (ص 602)، كتاب مجمل فصيحي تصحيح محمود فرخ، جلد دوم (ص 343)، كتاب زندگي و آثار مولانا از استاد فروزانفر (ص 208 و 38)، كتاب منشات السلاطين اثر فريدون بيك (ص 94)، كتاب شكوه شمس اثر آل ماري شل (ص 538)، كتاب تاريخ ابراهيم پچوي از نويسندگان معروف خلافت عثماني و كتاب ارزشمند شمس تبريزي و دار الصفاي خوي، اثر استاد بهروز نصيري؛ آرامگاه شمس تبريزي در خوي شناخته ميشده كه در تمامي اينها با ذكر منابع و اسناد تاريخي معتبر، مدفن شمس تبريزي را در آذربايجان غربي واقع در شهرستان خوي و در محله اي بنام محله شمس و در كنار مناري باستاني بنام منار شمس تبريزي عنوان نموده اند. اما متاسفانه وقوع زلزله سلماس و خوي به سال 1222 ه.ق و سيل مهيبي كه حدود 120 سال قبل، درست در محل منار شمس به وقوع پيوسته، باعث تخريب گنبد و بارگاه آرامگاه و همچنین تخريب 2 منار از 3 منار موجود شده و بعدها در عصر بي توجهي به آثار باستاني كم كم مدفن شمس مورد بي مهري واقع و به فراموشي سپرده شده است.

مناره شمس تبریزی؛ خوی

"جيمز موريه" جهانگردي كه در 1813 ميلادي از اين منطقه ديدن كرده در كتاب سفرنامه خود مي نويسد: "در انتهاي شمالي شهر خوي مقبره اي وجود دارد كه متعلق به ملايي بنام شمس تبريزي است كه مردي اهل شعر و دانش و استاد مولوي شاعر بزرگ ايراني بوده است. به ديدن منارهاي آن رفتم كه به فرمان شاه اسماعيل صفوي با شاخ شكارهايي كه در يك روز انجام داده بوده تزيين شده است...". "مجمل فصيحي" نيز قديمي ترين منبع معتبري است كه به سال 845 ه.ق. نگاشته شده و از وجود قبر شمس تبريزي در خوي دو بار صحبت به ميان آورده است. "فصيحي خوافي" در كتاب مجمل فصيحي نيز مي گويد: "شيخ حسن بلغاري، خرقه از دست شمس گرفته. پدر شيخ حسن، پير عمر نخجواني از معاصران و آشنايان شمس تبريزي در خوي اقامت داشته و مزارش در حوال همين شهر در پير كندي است...". شمس تبريزي هم كه بصورت درويشي ناشناس سفر مي كرده در خوي رحل اقامت افكند و مريداني يافته و مشهور خاص و عام شد. سرانجام سرشوريده بر بالين آسايش رسيده و در شهر خوي نداي حق را لبيك گفت. مرگ او مرگ درويشي گمنام و مسافري رهگذر نبود بلكه به واسطه طول اقامت در اين شهر چنان احترام و اعتبار يافته بود كه آرامگاه شايسته اي بر سر خاكش افراشته اند كه تا قرنها بعد هم زيارتگاه بوده است". شاه اسماعيل صفوي نيز كه عادت به زيارت قبر عرفا و بزرگان ديني داشته و هر كجا كه مقبره اي غير واقعي و بي اساس مي ديده ويران ميكرده است؛ ضمن اينكه مدت مديدي در خوي اقامت مي كند دستور مي دهد در كنار آرامگاه شمس تبريزي كاخي و باغي برايش عمارت كنند به طوري كه هر موقع از درب كاخ بيرون مي آمده چشمش به آرامگاه شمس بيافتد.

مناره شمس تبریزی؛ خوی

قديمي ترهاي خوي نيز از برنامه ها و مراسمي كه دراويش تركيه شمع بدست در ايام خاصي به كنار منار شمس جمع مي شده اند نقل ميكنند. به هر حال آنچه از مجموع روايتها ميتوان استنباط كرد اين است كه شمس پس از ترك مولوي در قونيه به سمت آذربايجان رفته و بنا به علل متعددي كه آنها را هم در منابع مختلف فوق الذكر مي توان ديد، در سر راه خود به تبريز در خوي رحل اقامت افكنده و بر سير آفاق و انفس پرداخته است. تنها اثري كه در پنجاه ساله اخير منتشر شده و انتساب اين محل را به شمس تبريزي مورد ترديد قرار داده كتاب "بزرگان آذربايجان" نوشته مرحوم تربيت است كه بدون ذكر منبعي منار شمس تبريز در خوي را منتسب به "شمس الملك دنبلي" شمرده.

منابع:
anobanini
khoysevan (dot) persianblog (dot) com