خوزستان: مجتمع پتروشیمی بندر امام خمینی

ایران‌شناسی: استان خوزستان: ماهشهر

مجتمع پتروشیمی بندر امام خمینی

مجتمع پتروشیمی بندر امام خمینی، بزرگترین مجتمع پتروشیمی ایران به حساب می آید که در منطقه ویژه اقتصادی بندر ماهشهر واقع گردیده است. این مجتمع به عنوان یکی از قدیمی ترین مراکز تولید ترکیبات پتروشیمی در ایران، از جایگاه ویژه ای برخوردار است. علاوه بر جایگاه صنعتی این مجتمع، به نظر آنوبانینی دیدن این صنعت پیچیده برای بسیاری از علاقه مندان هم خالی از لطف نیست. البته ورود به مجتمع پتروشیمی بندر امام، بدون کسب مجوز ممکن نیست، اما مشاهده تجهیزات عظیم آن، حتی از بیرون و فاصله دور هم حیرت انگیز است. مجتمعی که تا چند سال قبل، بزرگترین برج تقطیر ایران را به ارتفاع حدود (با کمی تردید) 96 متر در واحد تولید پارا زایلین خود داشت (در حال حاضر این افتخار نصیب برج پارازایلین مجتمع پتروشیمی بوعلی با ارتفاع کمی بیش از 120 متر شده است). مجتمعی بسیار بزرگ که همچون شبه جزیره ای در میان خورهای خلیج فارس فرو رفته است.
مجتمع پتروشیمی بندر امام،در زمینی به مساحت حدود 270 هكتار، در ضلع شمال غربی خلیج فارس در استان خوزستان به فاصله 160 كیلومتری جنوب شرقی اهواز و 84 كیلومتری شرق آبادان در منطقه بندر امام خمینی (ره) قراردارد. سهولت دسترسی به خوراك، سوخت و مواد اولیه استفاده از امكانات جاده ای شبكه راه آهن و حمل و نقل دریایی، وجود فرودگاه، دسترسی به آب مورد نیاز و همچنین كـمك به توسـعه و عمران استـان خوزستان به عنوان قطـب صنعت پتروشیمی در كشور، مهمتر اینكه ایجاد ارزش افزوده و جلوگیری از سوزانیده شدن گازهای همراه نفت ویژگی هایی است كه انتخاب این مكان را توجیه می نماید.
در اریبهشت ماه سال 1352 قرارداد مشاركتی بین شركت ملی صنایع پتروشیمی ایران و پنج شركت ژاپنی با نمایندگی شركت میتسویی و شركاء منعقد و تحت عنوان شركت سهامی پتروشیمی ایران ژاپن (IJPC) نامگذاری گردید. هدف شركت، تولید و ذخیره، حمل و نقل و بازاریابی، صدور الفین ها، پلی الفین ها آروماتیك ها و سایر فرآورده های پتروشیمی بوده است. نحوه مشاركت به طور كلی بین طرفین قرارداد، مساوی ذكر شده و اعتبار آن برای مدت سی سال از تاریخ اجرا و تابعیت شركت "ایرانی" پیش بینی شده بود.
كارهای مقدماتی اجرای طرح نظیر خاكریزی، تسطیح زمین، شمع كوبی، ایجاد ساختمان های موقت، ایجاد تاسیسات، آب و برق و اسكله های این مجتمع بزرگ از اوایل سال 1353 به تدریج آغاز گردید. عملیات ساختمان واحد های اصلی طرح كه از سال 1355 آغاز شده بود، در اسفند ماه 1357 پس از پیروزی انقلاب اسلامی در حالیكه 73 درصد پیشرفت نموده بود، متوقف گردید. در سال 1358 اقداماتی جهت شروع مجدد كارها انجام گرفت ولی با وقوع جنگ تحمیلی در مهرماه 1359 و متعاقب آن خروج پیمانكاران ژاپنی از ایران، عملیات ساختمانی طرح به طور كامل متوقف گردید. با پذیرش آتش بس و امكان از سر گیری عملیات ساختمانی، شركت ملی صنایع پتروشیمی مذاكرات متعددی جهت ادامه و تكمیل طرح با شركای ژاپنی آغاز نمود كه نهایتا پس از هفت دوره مذاكره بین طرفین، شریك ژاپنی به بهانه اقتصادی نبودن طرح از ادامه كار خود داری و در پی آن قرارداد مفارقت بین طرفین در مهرماه سال 1368 به امضاء رسید و بدین ترتیب كلیه سهام آن به شركت ملی صنابع پتروشیمی انتقال داده شد و نام شركت پتروشیمی ایران ژاپن (IJPC) به شركت سهامی پتروشیمی بندر امام (BIPC) تغییر یافت.
به منظور اطلاع از وضعیت مجتمع پس از 20 بمباران و حدود 11 سال توقف، مقرر گردید كه بررسی فنی جامعی انجام پذیرد. نتیجه حاصل از این بررسی، حاكی از وارد آمدن 22 درصد خسارت به مجتمع بود. پس از انجام مطالعات اولیه، گزارش فنی و اقتصادی طرح بازسازی مجتمع در آبان ماه 1368 آماده گردید. بر اساس این گزارش، بازسازی و تكمیل مجتمع از نقطه نظر فنی و اقتصادی، موجه تشخیص داده شد.
با توجه به مفارقت شركای ژاپنی، شركت ملی صنایع پتروشیمی با استفاده از شركت های صاحب نام اروپایی در صنعت پتروشیمی و كارشناسان و پیمانكاران ایرانی، این مجتمع را طی یك برنامه پنجساله و در 4 مرحله بازسازی و به بهره برداری رساند. واحد آروماتیك به عنوان آخرین واحد بازسازی شده، منحصرا توسط كارشناسان و پیمانكاران ایرانی بازسازی و راه اندازی گردید و هیچ شركت یا فرد غیر ایرانی در آن نقش نداشته است.
با راه اندازی این واحد، كار بازسازی در این مجتمع عظیم به پایان رسید و پروژه های پارازایلین و MTBE كه به عنوان بخشی از طرح های توسعه ای پتروشیمی بندر امام مطرح شده بود، به مورد اجرا گذاشته شد و هم اكنون در حال بهره برداری است.

مواد اولیه و خوراک ورودی:
میعانات گازی، آب دریا، نمك، نفتا، گاز طبیعی، مخلوط زایلن ها، استایرین منومر، متانول
محصولات تولیدی در این مجتمع:
گاز كلر، اتیلن دی كلراید، وینیل كلراید منومر، ام.تی.بی.ئی، پلی اتیلن سبك، پلی اتیلن سنگین، پلی پروپیلن، لاستیك مصنوعی، پلی وینیل كلراید، پروپیلن، بوتادین، بنزین پیرولیز، نمك، نفت كوره، سود سوز آور، اسید كلریك ریك، LPG خام، آب ژاول

منابع:
anobanini
bipc (dot) org