خراسان جنوبی

ایران‌شناسی: استان خراسان جنوبی

بیرجند

بیرجند از تاریخی ترین و مهم ترین مناطق استان خراسان جنوبی به شمار می آید. این منطقه دربرگیرنده شاخص ترین بناهای معماری، باغ های قدیمی و حمام های تاریخی است که قدمت بیشتر آنها به دوره قاجاریه و زندیه باز می گردد. از شاخص ترین بناهای تاریخی بیرجند؛ ارگ کلاه فرنگی در حاشیه خیابان شهید مطهری را می توان نام برد که در شش طبقه و به سبک زیگورات ساخته شده است. در این ارگ؛ شاهد لایه های متعدد تمدنی بر روی هم هستیم و این ویژگی؛ برای علاقه مندان تاریخ و باستان شناسی بسیار اهمیت دارد. یكی دیگر از مهم ترین جاذبه های تاریخی شهر بیرجند؛ محور فرهنگی تاریخی "چهار درخت" است كه از مدرسه شوكتیه آغاز و به مسجد جامع عاشورا ختم می‌شود و تنها در حاشیه همین كوچه بیش از بیست اثر تاریخی ثبت شده‌ در فهرست آثار تاریخی قرار دارد که هر یک دارای ویژگی های خاص معماری است. این محور چندین مدرسه، خانه، حسینیه، مسجد و آب انبار را در خود جای داده ‌است.
مسجد چهار درخت؛ در محل میدان چهار درخت (قدیمی ترین میدان بیرجند) و در مجاورت مسجد عاشورا قرار دارد. مجموعه باغ و عمارت های اکبریه بیرجند نیز شامل: باغ، عمارت، سردرب ورودی، اصطبل، حمام، خمخانه، تالار تشریفات، استخر و... است. مهم ترین بخش این بنا؛ کوشک آن است که در سه طبقه و به صورت هشت ضلعی ساخته شده است. نمای خارجی این بخش دارای تزیینات آجرکاری با زره های هندسی شبیه بناهای دوره زندیه شیراز است. بخش مرکزی این بنا که از لحاظ معماری جالب ترین بخش مجموعه است در دو طبقه ساخته شده و اکنون به موزه باستان شناسی و مردم شناسی تبدیل شده است.
در اسناد مکتوب نام بیرجند نخستین بار در کتاب معجم‏ البلدان، قرن هفتم هجری قمری آمده که این شهر را از زیباترین بلادهای قهستان معرفی کرده ‌است. همچنین سیاحان و مورخانی چون مارکوپولو، یاقوت حموی، مقدسی، حمدالله مستوفی و حافظ ابرو در کتابهای خود از این شهر یاد نموده‌‏اند.
شهرستان بیرجند دارای آثار و دیدنی های فراوانی است که از آن جمله می توان به موارد زیر اشاره نمود:
غار چنشت (جنوب شرق بیرجند)،
امام ‌زاده زید بن موسی‌ (روستای آفریز بیرجند)،
آبشار گیوک (روستای گیوک كیلومتر 5 جاده كرمان)،
آبشار چهارده (كیلومتر 5 جنوب شرقی شهر)،
ارگ كلاه فرنگی (بیرجند)،
قلعه پائین شهر (بیرجند)،
عمارت اكبریه (بیرجند)،
عمارت شوكت آباد (شوكت آباد، كیلومتر 5 جاده زاهدان)،
عمارت رحیم آباد (بیرجند)،
مدرسه شوكتیه (بیرجند)،
مقبره ابن حسام (شهر خوسف، كیلومتر 35 جاده كرمان)،
مسجد جامع خوسف (شهر خوسف، كیلومتر 35 جاده كرمان)،
قلعه فورگ (روستای فورگ، كیلومتر 80 جاده زاهدان)،
غار جنشت (روستای جنشت، كیلومتر 60 جاده زاهدان) و
آرامگاه حسام الدوله (بیرجند).

منابع:
jjtvn (dot) ir
iranyad (dot) ir
iranbirjand (dot) persianblog (dot) com
fa (dot) wikipedia (dot) org

موزه های سنگی یا هنر صخره ای

سنگ نگاره ها يا هنرهاي صخره اي، کهن ترين آثار تاريخي و هنري بجای مانده از بشر هستند. به تعبيري بستر به وجود آمدن حروف رمزي، خط، تبادل پيام، زبان، تاريخ، اسطوره ها، هنر و فرهنگ از سنگ نگاره هاست و آنها از بهترين ابزارهاي رمزگشايي ما قبل تاريخ هستند. تعداد آنها فقط در يك منطقه محدود در ايران به بيش از 21 هزار مورد مي رسد كه عمر بعضي از آنها به چهل هزار سال مي رسد و بشر تا کنون موفق به کشف هيچ پديده تاريخي و هنري بدين قدمت نشده است.

ادامه مطلب »