خراسان جنوبی

ایران‌شناسی: استان خراسان جنوبی

فردوس

شهرستان فردوس به مركزيت شهر فردوس، با مساحتی در حدود 13277 کیلومتر مربع در شمال استان خراسان جنوبی واقع شده‌است. این شهرستان، از شمال به شهرستان‌های بردسکن و گناباد، از شرق به شهرستان‌های گناباد و سرايان و از جنوب و غرب به شهرستان طبس محدود می‌شود.

یکی از میادین شهر فردوس؛ عکس از مصطفی معراجی

این شهرستان در سال ۱۳۲۹ پس از افزایش تعداد شهرستان‌های استان خراسان از ۷ شهرستان به ۱۱ شهرستان، همزمان با شهرستان‌های نیشابور، کاشمر و درگز تأسیس گردید. شهرستان فردوس در ابتدا مشتمل بر بخش‌های مرکزی، طبس و بشرویه بود. در سال ۱۳۳۵، بخش طبس از شهرستان فردوس جدا شده و به صورت شهرستان درآمد و همچنين بخش سرایان نيز از بخش مرکزی جدا شده و به يك بخش مستقل تبديل شد. پس از تقسیم استان خراسان به سه استان در سال ۱۳۸۴، بخش سرایان از این شهرستان جدا شده، به شهرستان تبدیل و به استان خراسان جنوبی ملحق گردید. تا سال ۱۳۸۶، شهرستان فردوس متعلق به استان خراسان رضوی بود كه در اين زمان طی مصوبه دولت به استان خراسان جنوبی ملحق گرديد. در حال حاضر اين شهرستان، شامل بخش‌های مرکزی و بشرویه بوده و متعلق به استان خراسان جنوبی می‌باشد.
بر اساس سرشماری عمومی نفوس و مسكن در سال ۱۳۷۵، جمعیت اين شهرستان با احتساب بخش سرایان ۸۶٬۶۲۵ نفر بوده كه پس از انتزاع بخش سرایان و بر اساس سرشماری سال ۱۳۸۵، جمعیت آن بالغ بر ۶۳٬۴۹۷ نفر بوده است. شهرستان فردوس، از جمله شهرستان‌های تاريخی کشور است که از ۱۸۰ اثر تاریخی شناسایی شده در آن، تاکنون ۳۵ اثر به ثبت آثار ملی رسیده‌اند.
این شهرستان با توجه به موقعیت جغرافیايی و عدم وجود توده‌های مرطوب و کوهستان‌های مناسب و به علت مجاورت با دو کویر مرکزی و نمک دارای آب و هوای صحرايی، خشک و کم‌باران می‌باشد. میانگین میزان بارندگی این شهرستان در حدود ۱۵۵ میلی‌متر در سال است. این شهرستان به لحاظ وسعت زیادش از نظر آب و هوایی دارای دو منطقه متفاوت است:
-مناطق کوهپایه‌های شمالی که معمولاً دارای زمستان‌های بسیار سرد و تابستان‌های معتدل می‌باشد که شهرهای فردوس و اسلامیه تقریباً در این ناحیه قرار دارند و علت وجود این آب و هوا عمدتاً کوهستانی و مرتفع بودن آن است.
-قسمت روستاهای داخل کویر بخش بشرویه، این منطقه دارای تابستان‌های فوق العاده گرم و خشک می‌باشد به طوری که در اغلب ساعات روز درجه حرارت در بخش بشرویه متجاوز از ۴۰ درجه سانتی گراد می‌شود. متوسط بارندگی در این ناحیه ۱۰۰ میلی متر در سال است. یکی از مشخصه‌های آب و هوایی منطقه کویری بشرویه اختلافات زیاد درجه حرارت بین روز و شب است که این اختلاف گاه به ۲۳ درجه سانتی‌گراد می‌رسد.
منابع:
fa (dot) wikipedia (dot) org

مسجد، آب انبار و حمام کوشک؛ شهر فردوس

مسجد و حمام کوشک در شرق شهر تون و نزدیک به دروازه قاین قرار دارد. بر بالای محراب مسجد کوشک، کتیبه‌ای آراسته به گچ‌بری گل و بوته با تاریخ (۵۵۴ ه.ق) دیده می شود. بر اساس شواهد، معماری موجود و فرم مسجد، بنای اولیه مسجد به اوایل اسلام برمی‌گردد. در جلوی ایوان ورودی مسجد کوشک و در داخل زمین، حمامی با همین نام وجود دارد که متعلق به دوره تیموریان است.

ادامه مطلب »

مدرسه علیا؛ فردوس

این مدرسه در اواخر دوره حکومت صفویه به دست فردی به نام "میر علی بیک" ساخته شده و تا سال‌های پیش از زلزله سال ۱۳۴۷، به عنوان مدرسه مورد استفاده بوده‌است. از مشخصات بارز در معماری مدرسه علیا، تکرار فرم هشت ضلعی در قسمت‌های مختلف پلان آن است.

ادامه مطلب »