خراسان رضوی

ایران‌شناسی: استان خراسان رضوی

مشهد

در سال 202 ه. ق. پس از شهادت و دفن امام رضا (ع) در محلی از توابع توس به نام سناباد، هسته اصلی شهر مشهد كنونی پدید آمد. در قرن هفتم هجری قمری كه شهر توس به دست مغولان ویران شد، جمعیت آن سامان رو به سوی مشهد آوردند و به تدریج بر وسعت و آبادانی این شهر افزودند. شهر مشهد كه در آغاز بقعه ای در آبادی سناباد نوقان بود، به تدریج توسعه یافت. احتمالا اولین بار سلطان محمود غزنوی بقعه ای بر روی مزار آن امام ساخته باشد.
در داستان های ملی ایران؛ بنای اصلی شهر توس را به جمشید و تجدید بنای آن را به توس، پهلوان و سپهسالار ایران، نسبت می‌دهند. این شهر در زمان ساسانیان وجود داشته است. قسمتی از شهر توس در زمان خلافت خلیفه سوم، توسط اعراب فتح شد و ضمیمه سرزمین های قلمرو اسلام گردید. از سال 421 ه. ق. سلاجقه به تدریج در شهرهای مهم خراسان نفوذ كردند تا آنكه ملكشاه سلجوقی در سال 465 ه. ق. توس را در اختیار خواجه نظام‌الملك توسی وزیر خود گذاشت. در سال 548 ه. ق. قبیله غُز، پس از غلبه بر سلطان سنجر سلجوقی، شهرهای بزرگ خراسان از جمله توس را متصرف شدند.
توس، به دلیل موقعیت خاص و حساسش در دوره حد فاصل ایلخانان و تیموریان، بارها میان زورمداران و حاكمان وقت دست به دست شد، تا آنكه در سال 791 هجری قمری بعد از شورشی كه موفقیتی نداشت، مردم آن قتل عام شدند و در پای دروازه‌های شهر، بر حسب معمول آن دوره برج هایی از كله كشتگان ایجاد شد. در سال 807 هجری قمری، شاهرخ میرزا، فرزند امیر تیمور به سلطنت رسید. در زمان وی، در شهر توس آبادانی و سازندگی گسترش یافت. اهمیت فوق العاده‌ای كه مشهد از عصر شاهرخ به بعد یافت، و توجه سلاطین تیموری، مخصوصا بایسنقر میرزا به مشهد و روضه مباركه، موجب كمرنگ شدن نام شهر توس شد به گونه ای كه از نیمه دوم قرن نهم هجری قمری دیگر در متون و تواریخ، نامی از توس برده نمی شود و اگر گاهی سخنی از آن به میان آمده، به عنوان یكی از توابع مشهد معرفی گردیده است. چون توس بعد از قرن نهم هجری قمری دیگر روی آبادانی ندید، باقی مانده اهالی آن به مشهد كوچ كردند و حصاری كه در عهد شاهرخ‌ میرزا در پیرامون بیتوتات حرام احداث شده بود، مامنی برای توسیان مهاجر شد تا در آنجا اقامت كنند. از توس قدیم جز ویرانه، چیزی بر جای نمانده است و توسِ جدید نیز به دلیل قرار گرفتن آرامگاه فردوسی، شاعر پارسی گوی ایران زمین در آن، از اهمیت و اعتباری خاص برخوردار است. به هر حال، تاریخ مشهد كنونی با تاریخ شهر توسِ قدیمی پیوند ناگسستنی دارد و تحولات قرون اخیر آن در پرتو بارگاه مشهدالرضا بارِ تاریخی و دینی دو چندان یافته و اینك این شهر را به یكی از قطب‌های زیارتگاهی شیعیان جهان بدل ساخته است. مشهد كنونی؛ شهری بزرگ، آباد و صاحب نام در میان شهرهای بزرگ ایران و بلاد اسلامی است.
علاوه بر حرم مطهر امام رضا (ع)، دیدنی های دیگری نیز در این شهرستان وجود دارد که برخی از آنها از این قرارند:
دریاچه بزنگان (كیلومتر 130 جاده مشهد-سرخس)،
چشمه گراب (كیلومتر 49 جاده مشهد-نیشابور)،
تفرجگاه كوه سنگی (دامنه كوه های جنوبی مشهد)،
تفرجگاه اخلومد (84 كیلومتری جنوب غرب مشهد)،
پارك وكیل آباد (جاده مشهد به طرقبه)،
پارك ملت (وكیل آباد مشهد)،
تفرجگاه طرقبه (دامنه كوه های بینالود)،
تفرجگاه بند گلستان (4 كیلومتری طرقبه)،
تفرجگاه شاندیز (38 كیلومتری جنوب غرب مشهد)،
تفرجگاه جاغرق (21 كیلومتری جنوب غرب مشهد)،
تفرجگاه زشك (50 كیلومتری غرب مشهد)،
تفرجگاه نغندر (11 كیلومتری طرقبه)،
تفرجگاه چشمه گیلاس (50 كیلومتری شمال غرب مشهد)،
تفرجگاه سد كارده (كیلومتر 40 جاده كلات)،
تفرجگاه میامی (50 كیلومتری جاده مشهد-سرخس)،
غار مغان (جنوب غرب مشهد)،
غار كارده (شمال غرب مشهد)،
غار زری (9 كیلومتری جنوب غرب مشهد)،
غار هندل آباد (45 كیلومتری شهر مشهد)،
غار مزدوران (2 كیلومتری شرق روستای مزدوران مشهد)،
كاخ خورشید (كوه سنگی مشهد)،
میل اخنجان (22 كیلومتری شمال مشهد)،
قلعه رباط شرف (بین مشهد و سرخس)،
ویرانه های شهر قدیمی توس (حومه مشهد)،
مجموعه آثار تاریخی كلات نادری (180 كیلومتری شمال مشهد)،
آرامگاه فردوسی (توس)،
آرامگاه شیخ طبرسی (مشهد)،
آرامگاه خواجه اباصلت (جاده مشهد-فریمان)،
آرامگاه نادر (مشهد)، آرامگاه امام محمد غزالی (توس)،
آرامگاه خواجه مراد راوی (12 كیلومتری جنوب غرب مشهد)،
گنبد خشتی (مشهد)،
مصلای مشهد (شرق مشهد)،
مدرسه نواب (مشهد)، مدرسه میرزا جعفر (مشهد)،
مدرسه سلیمان خان (مشهد)،
مدرسه غیاثیه (روستای خارگرد مشهد)،
حمام‌ شاه (مشهد)، مقبره پیر پالان دوز (مشهد)،
مسجد گوهرشاد (مشهد)،
مسجد امام یا مسجد شاه سابق (مشهد)،
گنبد هارونیه (توس)،
مقبره و مناره غزنوی (27 كیلومتری شهر مشهد)،
بقعه خواجه ربیع (4 كیلومتری شمال مشهد)،
گنبد سبز (مشهد)،
بقعه حر عاملی (جنوب شرق صحن آستان قدس رضوی)،
امام ‌زاده محمد (خیابان طبرسی مشهد) و
امام ‌زاده یحیی (90 كیلومتری مشهد).

منابع:
iranyad (dot) ir
fa (dot) wikipedia (dot) org

مجموعه آستان قدس رضوی

مجموعه آستان قدس رضوی که خود به تنهایی جاذبه معماری کم نظیری به شمار می رود، همراه با سایر بناها و آثار معماری آن سرزمین؛ سبب شده تا استان خراسان رضوی علاوه بر جاذبه های معنوی از نظر جاذبه های معماری و تاریخی نیز دارای اهمیت زیادی باشد. صحن های مجموعه آستان قدس رضوی دارای پنج صحن؛ عتیق (انقلاب)، جدید (آزادی)، امام خمینی (موزه)، جمهوری اسلامی و قدس است كه دو صحن آخری نوساز هستند.

ادامه مطلب »

آرامگاه حکیم ابوالقاسم فردوسی (فردوسي طوسي)

دانای بزرگ توس (طوس) حکیم ابوالقاسم فردوسی به سال 329 قمری (سال مرگ رودکی) در قریه باژ توس متولد شد. شاهنامه فردوسی چه از حیث حفظ روایات کهن ملی و چه نگهبانی زبان فارسی دری گرانبها ترین متن تاریخ زبان فارسی است و آن را قرآن عجم نام نهاده اند. مجموعه فرهنگی باغ آرامگاه فردوسی در فاصله بیست کیلومتری شهر مشهد به طرف قوچان واقع شده است. آرامگاه فردوسی؛ بنایی است که در سال ۱۳۱۳ هجری خورشیدی همزمان با جشن هزاره فردوسی در توس ...

ادامه مطلب »

مسجد گوهرشاد

مسجد زیبا، تاریخی و مشهور گوهرشاد در جنوب حرم مطهر رضوی قرار گرفته و به سبب دارا بودن انواع تزیینان چشم گیر و غنی، از دیدنی ترین مسجدهای منطقه به شمار می آید.

ادامه مطلب »

آرامگاه نادرشاه افشار

آرامگاه نادرشاه افشار؛ بنایی است که به یادبود نادرشاه افشار در شهر مشهد ساخته شده است. قوام السلطنه در اواخر عهد قاجار (1296 خورشیدی) در محل یكی از مقابر ویران شده نادری، آرامگاه جدیدی برای وی ساخت و استخوان های او را از تهران به مقبره مزبور انتقال داد. نادرشاه افشار، فاتح دهلی در هنگام حیات خود دستور به ساخت آرامگاهی کوچک در بالا خیابان مشهد داد.

ادامه مطلب »