سمنان

ایران‌شناسی: استان سمنان

استان سمنان

استان سمنان با 95815 کیلومتر مربع وسعت، یکی از استان های وسیع ایران به شمار می آید. این استان از شمال به استان های مازندران و گلستان، از جنوب به استان اصفهان، از مغرب به استان های تهران و قم و از مشرق به استان های خراسان شمالی و رضوی محدود شده است. این استان به خاطر موقعیت جغرافیایی، دارای اقلیم بیابانی و نیمه بیابانی و خشک است و به دلیل محدودیت‌های آب و خاک، از موقعیت کشاورزی مطلوبی برخوردار نیست. استان سمنان در حال حاضر دارای 4 شهرستان، 14 شهر، 10 بخش، 28 دهستان است. شهرستان های آن عبارتند از: سمنان، شاهرود، دامغان و گرمسار.

نقشه تقسیمات استان سمنان؛ عکس از سازمان نقشه برداری کشور

استان سمنان یكی از استان های مهم ایران است كه به سبب ویژگی های خاص موقعیتی و تاریخی خود؛ مجموعه ای از زیبایی ها و مناظر بدیع طبیعی چون جاذبه های كویری و كوهستانی را همراه با جاذبه های منحصر به فرد تاریخی چون كاروان سراهای تاریخی، قلعه های قدیمی، آب انبارها و قنات هایی با معماری منحصر به فرد؛ مسجد های تاریخی؛ بقعه ها و آرامگاه های مشاهیر و... در یك جا به نمایش گذاشته است و مخاطبان و بازدید كنندگان از این استان را با رضایت مندی از بازدید كم نظیر خود بدرقه می كند.

محدوده کنونی استان سمنان بخشی از ایالات "ورن" یکی از ایالات 16 گانه دوران باستان (اوستائی) بوده که در دوره مادها و هخامنشیان بخشی از قلمرو سرزمین "پارت" را در مجاورت مادها تشکیل می داده است. در دوران سلوکیان و اشکانیان، این سرزمین "کومی سن" یا کومش نامیده می شد که در قلمرو پارتها بوده و بعدها در متون اسلامی معرب شده و بصورت قومس درآمده است.

اهمیت سرزمین کومس یا کومش در تمامی دوران های تاریخی به واسطه قرار گرفتن این سرزمین بر تلاقی گذرگاه های ارتباطی میان سرزمین های طبرستان با سرزمین های داخلی فلات ایران از یک طرف و سرزمین های خراسان و ماوراءالنهر و آذربایجان از طرف دیگر بوده است. به علت همین موقعیت ویژه؛ در سراسر تاریخ، این استان یکی از مناطق با اهمیت کشور به شمار می رفته و در واقع معبر تمام حوادثی بوده که میان شرق و غرب ایران رخ داده است.

این منطقه در تمام دوره حکومت مادها و هخامنشیان، کومیسنه یا کومیشان (قومس بعد از اسلام) جزو ایالت بزرگ پارت یا به شمار می‌رفته و در این دوره؛ سمنان شهر سرحدی ایالت‌های پارت و ماد به شمار می‌رفته است. به همین علت برخی از مورخان، زمانی این شهر را جزو مادها و گاهی جزو پارت‌ها به حساب می‌آورند.

سلوکیان بزرگ ترین عامل یونانی کردن مشرق بودند و به همین جهت، برای ادامه فرمان روایی خود نظر مساعد مردم را لازم داشتند. برای این کار تقریبا شصت شهر در مشرق و ایالت پارت بنا کردند. یکی از این شهرها آپاما یا لاسگرد فعلی است که در ۳۴ کیلومتری سمنان واقع شده و دیگری شهر هکتا پلیس (صد دروازه) است که عده‌ای آن را دامغان می‌دانند. اشکانیان ایالات ایران را به هجده بخش وسیع تقسیم کردند که یکی از ایالت‌های مهم آن کمیسن قومیس یا قومس در نواحی سمنان و دامغان کنونی بود.

سمنان در دوره‌های بعد از اسلام جزو سرزمین تاریخی قومس (کومش) به شمار می‌آمد. سمنان طی تاریخ دو هزار ساله خود شاهد فراز و نشیب‌ها، جنگ‌ها، شکست‌ها و پیروزی‌های بی شمار بوده ‌است. در دوره‌های بعدی نیز منطقه سمنان مورد توجه خاص حکومت‌های مرکزی قرار گرفت و منازعه‌ها و مناقشه‌های متعدد بر سر این منطقه بین قدرتمندان درگرفت.
در آغاز سال ۱۳۴۰ هجری شمسی، در زمان نخست وزیری دکتر علی امینی و وزارت کشور سپهبد عزیزی، طبق تصویب نامه هیئت وزیران، ایالت کومش (سمنان، دامغان، شاهرود، بسطام و سرخه) و جنوب طبرستان یعنی سنگسر (مهدی شهر)، و شهمیرزاد و نقاط تابعه آنها از نظر تقسیمات کشوری به نام فرمانداری کل سمنان نامگذاری شد. مرکز حکومت آن نیز در شهر سمنان تعیین و مستقر گردید.

در سال ۱۳۵۵ هجری شمسی طبق تصمیم دولت وقت با اضافه شدن دماوند، فیروزکوه، گرمسار و ورامین فرمانداری کل سمنان به استان سمنان تبدیل شد و مرکز آن نیز همچنان شهر تاریخی سمنان باقی ماند. البته طبق تقسیمات کشوری سال‌های اخیر، سه شهر دماوند، فیروزکوه و ورامین از استان سمنان جدا گردیدند.

منابع:
fa (dot) wikipedia (dot) org
ostan-sm (dot) ir
istta (dot) ir
جغرافیای استان سمنان، وزارت آموزش و پرورش

گرمسار

گرمسار یكی از شهرستان های مهم استان سمنان است از شمال با دماوند، از جنوب با اردستان و کاشان، از شرق با سمنان و از غرب با ورامین و قم همسایه است. بیش تر جاذبه های تاریخی شهرستان گرمسار را مكان های مذهبی تشكیل می دهند. در كنار مكان های مذهبی برخی از عمارت های تاریخی نیز همچون قصرهای سیاه كوه كه از چندین قصر قدیمی تشكیل شده از مهم ترین دیدنی های گرمسار است.

ادامه مطلب » گرمسار

دامغان

دامغان یكی از شهرستان های استان سمنان است كه از شمال به شهرستان های گرگان، كردكوی، بهشیر، از شرق به شهرستان شاهرود، از جنوب به خور و بیابانك و انارک (از بخش های شهرستان نایین) و از غرب به شهرستان‌های سمنان و ساری محدود می شود. برخی از تاریخ نگاران بر این عقیده اند که در سده چهارم پیش از میلاد، جمعی از مغان در مسیر رودخانه ای که امروزه به چشمه علی مشهور است؛ سكنی گزیدند و به همین علت این منطقه نخست "ده مغان" نامیده شد و به مرور زمان به دمغان و سرانجام به دامغان تبدیل شده است.

ادامه مطلب » دامغان

سمنان

شهرستان سمنان مهم ترین منطقه استان سمنان است که در حد فاصل دو شهر دامغان و گرمسار واقع شده است. سمنان که مرکز استان سمنان است فاصله اش تا تهران 216 کیلومتر می‌‌باشد و از طریق راه آهن سراسری تهران مشهد نیز با تهران در ارتباط است. آب و هوای این شهر در تابستان گرم و در زمستان نسبتا سرد می‌‌باشد. تاریخ بنای اولیه این شهر به طور قطع و یقین مشخص نیست. کلمه سمنان با همین هیات در قدیمی ترین کتب جغرافیائی بعد از اسلام آمده است.

ادامه مطلب » سمنان

شاهرود

گفته می شود كه شهر شاهرود در جلگه‌ای حاصل خیز كه به وسیله رود شاه آبیاری می شود، واقع شده و نام خود را نیز از همین رودخانه گرفته است. نام های قدیمی دیگری برای شاهرود ذکر شده که از آن میان می توان به "حنچره"، "شخره" و "‌شاخره" اشاره نمود. شاهرود یكی از شهرستان های استان سمنان است که از شمال به شهرستان های بجنورد، گرگان، از شرق به شهرستان های سبزوار، كاشمر، از جنوب به شهرستان طبس و از غرب به شهرستان دامغان محدود می ‌شود.

ادامه مطلب » شاهرود