یزد

ایران‌شناسی: استان یزد

یزد

شهرستان یزد با وسعت 2397 كیلومتر مربع به عنوان مركز استان یزد می باشد. این شهرستان شامل دو بخش مركزی و زارچ با شهرهای یزد، شاهدیه، حمیدیا و دهستان های فجر، فهرج، اله آباد و محمد آباد می باشد. منطقه یزد یكی از سرزمین های باستانی اقوام ایرانی و دارای میراث درخشانی از فرهنگ و تمدن كهن و ادوار مختلف تاریخی است. برخی از مورخین، بنای اولیه شهر یزد را به زمان اسكندر مقدونی نسبت می دهند و معتقدند زندان مشهور اسکندر به دست وی ساخته شده است. به اعتقاد عده ای دیگر از تاریخ نویسان؛ در دوره ساسانیان به فرمان یزدگرد اول (421–339 م) در این محل شهری بنام "یزدان گرد" بنا گردیده است. نام یزد از همین عنوان گرفته شده و به معنی مقدس، فرخنده و در خور آفرین می باشد. یزد به معنای پاك و مقدس و یزدگرد به معنای داده خدایی است. شهر یزد نیز به مفهوم شهر خدا و سرزمین مقدس است.

نمایی از یزد

آثار دیدنی فراوانی در گوشه و کنار این شهر وجود دارد که از آن میان می توان به موارد زیر اشاره نمود: مسجد جامع کبیر یزد، مجموعه امیر چخماق، بقعه دوازده امام، زندان اسکندر، مجموعه حمام خان و بازار خان، خانه لاری ها، موزه آینه و روشنایی، مجموعه تاریخی باغ دولت آباد، مسجد چهل محراب، مسجد یعقوبی، دخمه زرتشتیان، آب انبار شش بادگیر، آتشکده زرتشتیان، مسجد ملا اسمائیل، مسجد ریگ، خانه محمودی و...

معماری سنتی در یزد

موزه های سنگی یا هنر صخره ای

سنگ نگاره ها يا هنرهاي صخره اي، کهن ترين آثار تاريخي و هنري بجای مانده از بشر هستند. به تعبيري بستر به وجود آمدن حروف رمزي، خط، تبادل پيام، زبان، تاريخ، اسطوره ها، هنر و فرهنگ از سنگ نگاره هاست و آنها از بهترين ابزارهاي رمزگشايي ما قبل تاريخ هستند. تعداد آنها فقط در يك منطقه محدود در ايران به بيش از 21 هزار مورد مي رسد كه عمر بعضي از آنها به چهل هزار سال مي رسد و بشر تا کنون موفق به کشف هيچ پديده تاريخي و هنري بدين قدمت نشده است.

ادامه مطلب »

آب انبار شش بادگیری

برای شهرهای كویری همچون یزد ارزش آب بیش از هر جای دیگر احساس می شود. در این شهر بیش از 75 آب انبار وجود دارد که یکی از معروف ترین آنها آب انبار شش بادگیر است. این آب انبار دارای شش بادگیر می باشد و 180 سال پیش در دوره قاجاره ساخته شده است. از ویژگیهای مهم این اثر تاریخی دو دهانه بودن این آب انبار است. این آب انبار دارای تزئینات مقرنس كاری بوده و دارای 55 پله ورودی در قسمت جنوبی است.

ادامه مطلب »

باغ دولت آباد

باغ دولت آباد یكی از باغهای معروف ایرانی است كه در زمان محمد تقی خان (دوره زندیه) طراحی و ساخته شده. این باغ از قناتی به همین نام مشروب می شود و جریان آب در باغ، استخوان بندی طراحی آنرا تشكیل می دهد. جالبترین بنای مجموعه را عمارت هشتی و بادگیر تشكیل می دهد كه تلفیق جریان آب و هوا به زیباترین شكل صورت گرفته است. بادگیر باغ دولت آباد با 33 متر بلندی از سطح زمین شاهكار مهندسی و نشانه نبوغ معماران یزدی است.

ادامه مطلب »

مجموعه حمام و بازار خان

قدمت حمام خان یا "گرمخانه نور" به سال 1212 ه. ق. برمیگردد که در تاریخ 1242 ه. ق. مورد تجدید بنا و تزئینات قرار گرفته است. تزئینات حمام خان بسیار ساده بوده بطوریكه مهمترین تزئین آن نقاشیهای بخش شاه نشین می باشد. مساحت حمام 1170 متر مربع و زیر بنای آن 900 متر مربع می باشد. ساخت بازار خان به زمان ناصرالدین شاه قاجار بر میگردد. ساختار متفاوت موجود در آن حكایت از ساخت تدریجی این بازار دارد.

ادامه مطلب »

آتشکده زرتشتیان

آتشکده زرتشتیان در خیابان آیت الله كاشانی واقع گردیده و شامل ساختمان و باغ زیبایی است كه در قرن اخیر ساخته شده است. در این محل آتش مقدس كه برای زرتشتیان محترم می باشد نگهداری و از آن مراقبت می شود. ساختمان اصلی در وسط حیاط قرار دارد و آنرا درختانی همیشه سبز احاطه كرده اند. حوضی مدور و بزرگ در محور ورودی بنا به آن زیبایی خاصی بخشیده است.

ادامه مطلب »

دخمه زرتشتیان

دخمه زرتشتیان در انتهای جنوبی شهر یزد در حوالی منطقه صفائیه در بالای تپه ای نسبتا مرتفع قرار دارد. در این محل دو دخمه وجود دارد كه یكی قدیمی تر بنام هانجكی هاتریا (زرتشتی هندی الاصل) و دیگری كه جدیدتر می باشد به نام گلستان معروف است. در وسط این دو دخمه چاله ای سنگی وجود دارد كه زرتشتیان مردگان خود را در آن قرار می داده اند. دخمه گلستان دارای قطر 25 متر و ارتفاع دیوار از سطح تپه 6 متر است و دخمه هانجكی دارای قطر 15 متر می باشد.

ادامه مطلب »

مدرسه ضیائیه (زندان اسکندر یا مدرسه ضيائيه)

این ساختمان مشهور به زندان اسكندر می باشد و متعلق به قرن 631 ه. ق. بوده و بانی آن شرف الدین علی رضی است. این مدرسه در محله فهادان و در مجاورت بقعه دوازده امام قرار دارد. در حیاط این مدرسه چاهی با قطر حدود 2 متر وجود دارد که به فضایی سرداب مانند با عمق حدود 5 متر منتهی می شود. کف سرداب حوضی قدیمی وجود دارد که از جمله آثار به جای مانده از بنای اولیه ساختمان است.

ادامه مطلب »

خانه لاریها

این خانه در سال 1286 ه. ق. ساخته شده و مالك آن حاج محمد ابراهیم لاری بوده است. از این مکان سابقا به عنوان خانقاه نعمت اللهی استفاده می شده است. مساحت آن حدود 1700 متر و زیر بنائی معادل 1200 متر مربع را داراست. درها، پنجره ها، ارسی ها و اتاقهای آئینه كاری و نقاشی شده آن یكی از نمونه های زیبا و عالی خانه های اعیانی قرن سیزدهم است.

ادامه مطلب »

خانه ملک التجار

این خانه نمونه در حدود یكصد و بیست سال قبل در یكی از بازارهای مهم شهر ساخته شده و متعلق به ملك التجار بوده است. مدخل خانه به اسلوب روزگار خود دارای كوچه ای دراز و باریك و با دیوارهای بسیار بلند است. نقاشی اتاقهای این خانه، كار یك نقاش شیرازی است كه از حیث اسلوب كاملا با نقاشی های عمارت نارنجستان شیراز همسان است. این خانه در حال حاضر تبدیل به مهمانسرای سنتی به نام مهمانسرای سنتی ملک التجار (هتل سنتی ملک التجار) شده است.

ادامه مطلب »

بقعه دوازده امام

این بقعه مشتمل بر دوازده گنبد منفرد در سال 429 ه. ق. به دستور ابو سعید و ابو یعقوب از امرای علاء الدوله فرامرز ساخته شد. در این بقعه كتیبه ای به خط كوفی بالای سردر كه در حاشیه ای از نقوش گُل و بوته قرار دارد و سنگ قبر فخرالدین اسفنجردی از مشایخ بزرگ قرن هشتم كه در محراب نصب است توجه بینندگان را به خود جلب می كند.

ادامه مطلب »

بقعه سید رکن الدین

این بنا در سال 725 ه. ق. بنا نهاده شده و محل دفن سید ركن الدین محمد قاضی می باشد. این بنا دارای گنبد، گچ بری های خطوط اسلیمی داخل ایوان بلند و مقرنس های چهار گوشه بنا و محراب بلند می باشد. در داخل بقعه آثار تزئینات آجر كاری و خطوط كوفی و نستعلیق بر دیوارها و حتی در قسمت سقف كه با آب رنگ نقاشی شده است به چشم می خورد.

ادامه مطلب »

مسجد ریگ

این مسجد كه كاروانسرایی مخروبه بوده، توسط امیر معین الدین اشرف بنا گردید. منار گلی مزین به كاشی با خطوط و نقوش هندسی، قفسه ای چوبی در بالای منار، كتیبه خط ثلث بر كاشی معرق در سه طرف سردر، در كنده كاری دو لنگه ای، كاشی های شش ضلعی فیروزه ای و آبی با حاشیه های سیاه و سفید مرسوم قرن نهم هجری در بدنه محراب و طاق نمای محراب با گچ كاری مقرنس از ویژگی های مهم این مسجد به شمار می رود.

ادامه مطلب »

مجموعه امیر چخماق (مسجد امیر چخماق یزد، تکیه امیر چخماق یزذ)

امیر جلال الدین چخماق از سرداران و امرا شاهرخ تیموری و حاكم یزد با همكاری همسر خود فاطمه خاتون در جهت آبادانی یزد مجموعه ای شامل تكیه، میدان، حمام، كاروانسراها، خانقاه، قنادخانه، چاه آب سرد و از همه مهمتر مسجد امیر چخماق را بنیان نهاده است. سنگ نصب شده در كریاس مسجد به طرف میدان، شبكه های ظریف از كاشی های معرق دور خارجی گنبد، محراب صفه اصلی با تاقنمای مقرنس كاری و… این مسجد را از نظر مرتبه زیبایی بعد از مسجد جامع قرار داده است.

ادامه مطلب »

مسجد جامع کبیر یزد

مسجد جامع یزد یكی از با ارزشترین میراث های تاریخی هنری و گنجینه ای از معماری اسلامی موجود در شهر یزد است. بانی ساختمان اصلی مسجد را علاءالدوله گرشاسب آل بویه در قرن ششم هجری قمری می دانند، ولی مسجد كنونی مربوط به آل مظفر و تیموریان قرن هشتم و نهم هجری است. از امتیازات هنری و معماری این مسجد می توان قدرت و استواری كاشیكاری های نفیس و جالب و سردر بلند آن اشاره کرد.

ادامه مطلب »